30 september 2026
Het klinkt als een scenario uit een AI-thriller: een organisatie die zelf bedrijven helpt om hackers buiten de deur te houden, wordt aangevallen door een systeem dat mogelijk grotendeels zelfstandig door kunstmatige intelligentie wordt aangestuurd.
Maar precies dat is volgens de Nederlandse cybersecurityorganisatie DIVD gebeurd.
Het Dutch Institute for Vulnerability Disclosure maakte vorige week bekend dat het slachtoffer is geworden van een aanval waarbij de werkwijze volgens de organisatie sterke aanwijzingen vertoont voor het gebruik van een agentische AI. DIVD is een Nederlandse non-profitorganisatie die kwetsbaarheden opspoort en verantwoord meldt aan softwareleveranciers en organisaties. De organisatie zegt dat de aanval fundamenteel anders was dan eerdere aanvallen die zij heeft meegemaakt. (divd.nl)
Het onderzoek naar de aanval loopt nog.
Maar de zaak is nu al belangrijk, omdat hier een ontwikkeling zichtbaar wordt waar cybersecurity-experts al langer voor waarschuwen:
AI kan niet alleen helpen bij het verdedigen tegen hackers, maar ook zelfstandig aanvallen uitvoeren.
DIVD werd zelf het doelwit
Op 24 september maakte DIVD bekend dat het verdachte activiteiten had ontdekt in zijn eigen infrastructuur.
De organisatie reageerde onmiddellijk door toegang tot systemen te blokkeren en een forensisch onderzoek te starten met hulp van een externe incident-responsepartij.
DIVD meldde het incident bovendien bij de Autoriteit Persoonsgegevens en het Nationaal Cyber Security Centrum en bracht de politie op de hoogte. (divd.nl)
Maar één element maakte het incident bijzonder.
Volgens DIVD wijst de manier waarop de aanval verliep op een mogelijke agentic-AI-powered attack.
De organisatie benadrukt daarbij dat het onderzoek nog niet volledig is afgerond en dat zij tijdens het onderzoek uitgaat van een worstcasescenario.
Dat is belangrijk.
DIVD zegt dus niet dat ieder onderdeel van de aanval definitief door AI is uitgevoerd.
Maar de aanwijzingen waren volgens de organisatie sterk genoeg om het incident als een mogelijk AI-gedreven aanval te behandelen.
Dit is iets anders dan een hacker die ChatGPT gebruikt
Wanneer mensen horen dat cybercriminelen AI gebruiken, denken ze vaak aan een aanvaller die ChatGPT vraagt om een phishingmail te schrijven.
Dat gebeurt inderdaad.
Maar dat is niet wat cybersecurityspecialisten bedoelen met een AI-agent.
Een agent kan zelfstandig meerdere stappen uitvoeren.
Zo’n systeem kan bijvoorbeeld een doel krijgen en vervolgens:
een website onderzoeken;
technologie herkennen;
informatie verzamelen;
mogelijke kwetsbaarheden zoeken;
verschillende aanvalsmethoden testen;
resultaten analyseren;
en vervolgens besluiten wat de volgende stap moet zijn.
Daarmee verschuift AI van een hulpmiddel voor de hacker naar een soort digitale operator.
De snelheid verandert alles
De Nederlandse veiligheidsdiensten waarschuwden vorige week gezamenlijk dat AI cyberaanvallen groter, complexer en sneller maakt.
AIVD, MIVD, NCTV, NCSC, politie, OM en CIO Rijk stellen dat AI de drempel verlaagt voor aanvallers en dat kwetsbaarheden steeds sneller kunnen worden gevonden en uitgebuit. Volgens de diensten hoeven aanvallers daarvoor niet eens toegang te hebben tot de meest geavanceerde frontier-modellen; bestaande en breed beschikbare AI-modellen kunnen al worden ingezet. (aivd.nl)
Dat laatste is misschien het meest verontrustende onderdeel.
De dreiging hangt dus niet uitsluitend af van de vraag of er binnenkort een revolutionair nieuw AI-model verschijnt.
De technologie die vandaag al beschikbaar is, kan volgens de Nederlandse veiligheidsdiensten al worden gebruikt om aanvallen te versnellen.
Nederland probeert nu AI tegen AI te zetten
Tegelijkertijd wordt in Nederland gewerkt aan een verdedigingsmodel dat precies de tegenovergestelde richting opgaat.
TNO werkt samen met elf andere Nederlandse organisaties binnen het Prometheus-initiatief aan AI-gedreven cyberdefensie. Het doel is om kwetsbaarheden automatisch te identificeren en organisaties te helpen deze sneller te verhelpen. (tno.nl)
Tot de betrokken organisaties behoren onder meer TNO, NS, DIVD, NCSC, NCTV, ESET, Northwave, Schuberg Philis, Software Improvement Group en VUSec van de Vrije Universiteit Amsterdam. (tno.nl)
De logica is simpel.
Als aanvallers met machinesnelheid werken, kunnen verdedigers niet blijven werken alsof iedere kwetsbaarheid handmatig moet worden onderzocht.
Volgens TNO is de tijd tussen het bekend worden van een kwetsbaarheid en het moment waarop deze wordt uitgebuit in sommige gevallen vrijwel verdwenen. (tno.nl)
Een nieuwe wapenwedloop begint
Daarmee ontstaat een merkwaardige situatie.
Aanvallers gebruiken AI om sneller kwetsbaarheden te vinden.
Defenders gebruiken AI om diezelfde kwetsbaarheden sneller op te sporen.
Aanvallers proberen vervolgens beveiligingsmaatregelen te omzeilen.
Defenders bouwen systemen die AI-agenten juist moeten stoppen voordat ze gevaarlijke acties uitvoeren.
De snelheid van beide kanten neemt toe.
Dat betekent dat cybersecurity steeds minder een menselijke wedstrijd wordt.
Het wordt een wedstrijd tussen geautomatiseerde systemen.
Waarom de DIVD-aanval zo belangrijk is
DIVD is geen willekeurig bedrijf.
De organisatie is juist gespecialiseerd in het ontdekken en melden van kwetsbaarheden.
Dat maakt een mogelijke AI-agentaanval op DIVD bijzonder interessant voor cybersecurityonderzoekers.
Als een AI-agent inderdaad in staat blijkt om zelfstandig een gespecialiseerde securityorganisatie binnen te dringen, betekent dat dat de technologie niet alleen geschikt is voor eenvoudige phishing of geautomatiseerde scans.
Het zou kunnen betekenen dat agentische systemen steeds beter worden in het uitvoeren van complete aanvalsketens.
Maar juist daarom is voorzichtigheid nodig.
DIVD heeft het onderzoek nog niet afgerond en heeft nog niet alle technische details gepubliceerd. (divd.nl)
Het is dus te vroeg om conclusies te trekken over de exacte mogelijkheden van de aanvaller.
De toekomst van cybersecurity kan daardoor behoorlijk vreemd worden
Stel dat AI-agenten straks zelfstandig miljoenen systemen kunnen onderzoeken.
Dan kan een aanvaller één systeem opdracht geven:
“Zoek kwetsbare organisaties.”
De agent hoeft vervolgens niet meer één voor één websites te onderzoeken.
Hij kan continu zoeken.
24 uur per dag.
Zonder slaap.
Zonder pauze.
Zonder dat een menselijke hacker iedere stap hoeft te controleren.
Dat is precies waarom Nederlandse veiligheidsdiensten oproepen om cybersecurity niet langer alleen als een IT-probleem te behandelen. Zij stellen dat digitale veiligheid een verantwoordelijkheid van de gehele organisatie en het bestuur moet worden. (aivd.nl)
De aanval op DIVD laat zien waarom.
De vraag is niet langer alleen of een organisatie een firewall heeft.
De vraag wordt:
kan een organisatie zich verdedigen tegen een machine die sneller denkt en handelt dan de menselijke beveiligingsafdeling?
Laat een reactie achter