14–15 oktober 2026 · Internationaal · Veiligheid en geopolitiek

De oproep: concurrentie mag samenwerking niet onmogelijk maken

De internationale discussie over AI-veiligheid wordt steeds dringender. Voormalig Amerikaans vicepresident Kamala Harris riep deze week op tot snelle actie van overheden en technologiebedrijven. Zij wees op cyberdreigingen, AI-gestuurde wapens en de mogelijkheid dat zeer geavanceerde systemen moeilijker te controleren worden.

Harris pleitte ook voor samenwerking tussen de Verenigde Staten en China op het gebied van internationale AI-normen, ondanks hun bredere strategische rivaliteit.

Tegelijkertijd benadrukken technologiebedrijven en toezichthouders het belang van onafhankelijke tests. Daarbij ontstaat een discussie over hoeveel toegang onafhankelijke onderzoekers moeten krijgen en in hoeverre bedrijven invloed mogen uitoefenen op de publicatie van bevindingen.

Reuters berichtte dat OpenAI en Anthropic met evaluatoren spreken over het beschermen van bedrijfsgeheimen, terwijl onafhankelijke onderzoekers juist willen kunnen rapporteren over belangrijke veiligheidsrisico’s zonder dat bedrijven hun conclusies kunnen tegenhouden.

Waarom onafhankelijke evaluaties ertoe doen

Een AI-bedrijf kent zijn eigen modellen het beste, maar heeft ook commerciële belangen. Een onafhankelijke evaluator kan onderzoeken of een model onverwachte acties uitvoert, veiligheidsmaatregelen omzeilt of gevaarlijke taken ondersteunt.

De moeilijkheid is dat een technisch rapport soms informatie bevat die kwaadwillenden kan helpen om een systeem aan te vallen. Volledige openbaarmaking is daarom niet altijd verstandig. Maar wanneer een bedrijf belangrijke risico’s kan verbergen onder het mom van vertrouwelijkheid, verliest een onafhankelijke beoordeling haar waarde.

Een werkbaar internationaal systeem zou duidelijke afspraken nodig hebben over toegang tot modellen, testmethoden, belangenconflicten, rapportage van ernstige incidenten en de bescherming van gevoelige technische informatie.

Welke rol speelt Europa?

De Europese Unie probeert met de AI Act een kader te bieden voor risico’s, transparantie en verantwoordelijkheid. De recente onderzoeken naar AI-agenten laten zien dat de wet nu wordt getest op situaties die juridisch en technisch ingewikkelder zijn dan veel traditionele toepassingen.

De EU zal daarbij moeten aantonen dat haar regels innovatie niet onnodig blokkeren, maar tegelijkertijd effectief genoeg zijn om ernstige risico’s te beperken.

Voor Nederland is dat relevant omdat Nederlandse bedrijven vaak internationale AI-diensten gebruiken. De regels die in Europa worden ontwikkeld, kunnen daardoor invloed hebben op de producten die beschikbaar zijn, de contracten die bedrijven sluiten en de controles die leveranciers moeten uitvoeren.

Mijn analyse: een internationale overeenkomst over AI-veiligheid is moeilijk, maar steeds belangrijker. De meest haalbare eerste stap is waarschijnlijk geen wereldwijde AI-regering, maar een aantal praktische afspraken over testen, incidentmeldingen, cyberveiligheid en de verantwoordelijkheid van ontwikkelaars.

Bronnen: Reuters — Harris roept op tot samenwerking tussen de VS en China · Reuters — discussie over onafhankelijkheid van AI-veiligheidstests