Amsterdam — 9 oktober 2026

Hoe verandert kunstmatige intelligentie de manier waarop mensen informatie vinden, nieuws beoordelen en politieke keuzes maken? Die vragen staan centraal in het onderzoek van Claes de Vreese, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Op 7 oktober ontving hij als eerste wetenschapper van de universiteit de Stevinpremie.

De onderscheiding biedt ruimte om zijn onderzoek naar de gevolgen van AI voor de informatieomgeving en de democratie verder te ontwikkelen.

Meer informatie, maar niet altijd meer zekerheid

AI-tools kunnen teksten samenvatten, vragen beantwoorden en informatie toegankelijker maken. Ook kunnen ze gebruikers helpen ingewikkelde politieke en maatschappelijke onderwerpen sneller te begrijpen.

Tegelijkertijd wordt het moeilijker om zonder verdere controle vast te stellen waar bepaalde informatie vandaan komt, hoe betrouwbaar die is en of een overtuigend antwoord feitelijk klopt.

Generatieve AI kan bovendien op grote schaal teksten, afbeeldingen en andere media produceren. Daardoor ontstaat een extra uitdaging voor journalisten, onderzoekers, overheden en burgers die betrouwbare informatie van misleidende inhoud proberen te onderscheiden.

De gevolgen voor verkiezingen en het publieke debat

Een goed functionerende democratie is afhankelijk van toegang tot betrouwbare informatie en de mogelijkheid om verschillende standpunten kritisch te beoordelen.

AI kan daar een positieve rol in spelen, bijvoorbeeld door documenten toegankelijker te maken of complexe beleidsvoorstellen begrijpelijk uit te leggen. Maar dezelfde technologie kan ook worden gebruikt om misleidende berichten te produceren of politieke boodschappen op verschillende doelgroepen af te stemmen.

Dat betekent niet dat iedere AI-toepassing een bedreiging vormt. Het vraagt wel om onderzoek naar de omstandigheden waaronder mensen AI vertrouwen, hoe dat vertrouwen tot stand komt en welke waarborgen nodig zijn.

Niet kiezen tussen innovatie en regels

De Vreese wil volgens de universiteit bijdragen aan een beter begrip van de manier waarop AI onze informatievoorziening verandert en aan de ontwikkeling van duidelijke spelregels.

Daarbij is een evenwicht nodig. Te weinig toezicht kan ruimte laten voor misbruik, terwijl ondoordachte beperkingen nuttige toepassingen kunnen belemmeren.

Voor Nederland is dit onderzoek relevant omdat AI steeds vaker onderdeel wordt van onderwijs, journalistiek, overheidscommunicatie en het dagelijks leven. Inzicht in de effecten op vertrouwen en besluitvorming kan helpen om technologie te ontwikkelen en te gebruiken zonder de kwaliteit van het publieke debat uit het oog te verliezen.

Bron: Universiteit van Amsterdam — AI verandert de democratie: nu is het moment om keuzes te maken